Zabezpieczenie zobowiązania na majątku przez urząd skarbowy — co można zrobić?

Krótka odpowiedź: urząd skarbowy może zabezpieczyć przewidywany podatek jeszcze przed wydaniem ostatecznej decyzji, jeżeli wykaże uzasadnioną obawę, że zobowiązanie nie zostanie wykonane. Zabezpieczenie może objąć rachunek bankowy, wierzytelności, ruchomości albo nieruchomość firmy. Od decyzji można się odwołać, ale trzeba działać od razu, ponieważ podlega ona natychmiastowemu wykonaniu.

Stan prawny: lipiec 2026 r.

Co oznacza zabezpieczenie zobowiązania podatkowego?

Zabezpieczenie nie jest jeszcze egzekucją zaległości podatkowej. Jego celem jest zachowanie majątku, z którego urząd będzie mógł dochodzić podatku, jeżeli późniejsza decyzja wymiarowa stanie się wykonalna.

Organ może zastosować zabezpieczenie także wtedy, gdy nie ustalił jeszcze ostatecznej wysokości podatku. Jest to możliwe w toku:

• kontroli podatkowej
• kontroli celno-skarbowej
• postępowania podatkowego.

W decyzji o zabezpieczeniu urząd określa wówczas przybliżoną kwotę zobowiązania, a jeżeli chodzi o podatek już zaległy — również przybliżoną kwotę odsetek na dzień wydania decyzji.

Przykład: podczas kontroli VAT urząd uznaje wstępnie, że spółka bezpodstawnie odliczyła 460 000 zł podatku. Nie wydano jeszcze decyzji określającej zaległość, ale organ może wydać decyzję o zabezpieczeniu tej przybliżonej kwoty wraz z odsetkami.

Kwota wskazana w decyzji zabezpieczającej nie jest jeszcze ostatecznym podatkiem do zapłaty. NSA podkreśla, że wskazuje ona zakres zabezpieczenia, natomiast rzeczywista wysokość zobowiązania zostanie określona dopiero w decyzji kończącej postępowanie podatkowe.

Kiedy urząd może zabezpieczyć majątek firmy?

Podstawową przesłanką jest uzasadniona obawa, że zobowiązanie nie zostanie wykonane. Ordynacja podatkowa wskazuje przykładowo dwie sytuacje:

• podatnik trwale nie płaci wymagalnych zobowiązań publicznoprawnych;
• podatnik zbywa majątek w sposób mogący utrudnić albo udaremnić przyszłą egzekucję.

Nie jest to katalog zamknięty. Urząd może powołać się również na inne okoliczności, ale powinien wskazać konkretne fakty uzasadniające ryzyko niewykonania zobowiązania.

Znaczenie mogą mieć między innymi:

• narastające zaległości podatkowe i składkowe;
• zajęcia prowadzone przez innych wierzycieli;
• utrata płynności;
• wyprzedaż kluczowych składników majątku;
• przenoszenie aktywów do podmiotów powiązanych;
• zamykanie rachunków i wypłacanie znacznych środków;
• niewielka wartość majątku w porównaniu z przewidywanym podatkiem.

Sama wysoka kwota przewidywanego podatku nie powinna być traktowana jako automatyczne uzasadnienie zabezpieczenia. Organ powinien odnieść ją do sytuacji finansowej i majątkowej przedsiębiorcy. W orzecznictwie NSA uzasadniona obawa jest rozumiana jako kwalifikowane ryzyko oceniane na podstawie całokształtu okoliczności sprawy.

Przedsiębiorca nie musi natomiast udowadniać, że na pewno zapłaci podatek. Powinien przedstawić dane podważające ocenę urzędu, na przykład aktualne środki pieniężne, nieruchomości, płynne należności, regularne regulowanie zobowiązań oraz stabilne przepływy finansowe.

Jak urząd może zabezpieczyć majątek przedsiębiorcy?

Po wydaniu decyzji organ wystawia zarządzenie zabezpieczenia, na podstawie którego wykonywane są konkretne czynności. Zabezpieczenie może polegać między innymi na:

• zajęciu pieniędzy;
• zajęciu rachunku bankowego;
• zajęciu wierzytelności od kontrahentów;
• zajęciu udziałów, akcji lub innych praw majątkowych;
• zajęciu ruchomości, takich jak samochody lub maszyny;
• ustanowieniu hipoteki przymusowej na nieruchomości;
• ustanowieniu zakazu zbywania albo obciążania nieruchomości bez księgi wieczystej;
• ustanowieniu zakazu zbywania spółdzielczego prawa do lokalu.

Organ może zastosować kilka sposobów jednocześnie. Powinien jednak wybrać rozwiązanie, które zapewnia ochronę należności, ale nie obciąża przedsiębiorcy ponad rzeczywistą potrzebę. Zabezpieczenie nie powinno prowadzić do faktycznego ściągnięcia podatku przed wydaniem wykonalnej decyzji wymiarowej.

Przykład: przy przewidywanym zobowiązaniu w wysokości 300 000 zł urząd zajmuje rachunek z kwotą 350 000 zł, nieruchomość wartą 2 mln zł i trzy pojazdy. Firma może argumentować, że zakres zabezpieczenia jest nadmierny w stosunku do zabezpieczanej należności.

Co oznacza zajęcie rachunku bankowego?

Zajęcie zabezpieczające ogranicza możliwość korzystania ze środków, ale nie oznacza jeszcze przekazania ich fiskusowi na poczet podatku. Zajęte pieniądze są przechowywane na wydzielonym oprocentowanym rachunku organu egzekucyjnego.

Przedsiębiorca nie może swobodnie rozporządzać zajętym majątkiem. Może jednak wystąpić o zgodę na wypłatę środków potrzebnych do dalszego prowadzenia działalności, na przykład na:

• wynagrodzenia pracowników
• zakup materiałów niezbędnych do produkcji
• energię i czynsz
• podstawowe zobowiązania wobec dostawców.

Do wniosku trzeba dołączyć wiarygodne dokumenty pokazujące konieczność poniesienia wydatków. Samo ogólne stwierdzenie, że rachunek jest potrzebny firmie, może nie wystarczyć.

Dobrze przygotowany wniosek powinien zawierać zestawienie wydatków, terminy płatności, faktury, listę płac oraz wyjaśnienie, jakie skutki dla działalności spowoduje odmowa zwolnienia części środków.

Czy można zastąpić zajęcie inną formą zabezpieczenia?

Przedsiębiorca może wystąpić o przyjęcie zabezpieczenia, które będzie mniej uciążliwe niż blokada rachunku lub zajęcie ruchomości.

Ordynacja podatkowa pozwala zaproponować między innymi:

• gwarancję bankową albo ubezpieczeniową;
• poręczenie banku;
• weksel z poręczeniem bankowym;
• potwierdzony czek;
• zastaw rejestrowy na papierach wartościowych Skarbu Państwa lub NBP;
• wpłatę środków na rachunek depozytowy urzędu;
• upoważnienie urzędu do dysponowania środkami na lokacie terminowej.

Firma może wybrać jedną albo kilka form. Po przyjęciu zabezpieczenia ustanowionego na wniosek strony dotychczasowe zajęcie w odpowiadającym mu zakresie powinno zostać uchylone. Możliwe jest również złożenie kaucji w postępowaniu zabezpieczającym.

Takie rozwiązanie może być korzystne dla spółki, która potrzebuje swobodnego dostępu do rachunku operacyjnego, ale dysponuje nieruchomością, papierami wartościowymi albo zdolnością do uzyskania gwarancji bankowej.

Jak zaskarżyć zabezpieczenie majątku?

Od decyzji o zabezpieczeniu przysługuje odwołanie. Należy je wnieść w ciągu 14 dni od doręczenia decyzji, za pośrednictwem organu, który ją wydał. Odwołanie powinno zawierać konkretne zarzuty, żądanie oraz dowody potwierdzające stanowisko przedsiębiorcy.

Można kwestionować przede wszystkim:

• brak uzasadnionej obawy niewykonania zobowiązania;
• niepełne ustalenie sytuacji majątkowej firmy;
• pominięcie płynnych aktywów;
• niewłaściwe wyliczenie przybliżonej kwoty podatku;
• oparcie decyzji wyłącznie na wysokości przewidywanej zaległości;
• błędne uznanie zwykłej sprzedaży majątku za próbę udaremnienia egzekucji.

Trzeba pamiętać, że decyzja o zabezpieczeniu jest natychmiast wykonalna z mocy prawa. Samo odwołanie nie powoduje więc odblokowania rachunku ani zwolnienia zajętego majątku. Wyjątek występuje, gdy urząd przyjął zabezpieczenie zaproponowane przez stronę.

Niezależnie od odwołania można kwestionować konkretną czynność zabezpieczającą, na przykład zajęcie zastosowane z naruszeniem ustawy albo nadmiernie uciążliwy sposób zabezpieczenia. Termin na skargę wynosi zasadniczo siedem dni od doręczenia dokumentu stanowiącego podstawę czynności. Skarga nie wstrzymuje automatycznie zabezpieczenia, dlatego warto równocześnie wnosić o jego ograniczenie, zmianę lub zastąpienie inną formą.

Co dzieje się z zabezpieczeniem po wydaniu decyzji podatkowej?

Decyzja zabezpieczająca wygasa:

• po 14 dniach od doręczenia decyzji ustalającej podatek;
• z dniem doręczenia decyzji określającej wysokość zobowiązania;
• z dniem doręczenia decyzji określającej wysokość zwrotu podatku.

Nie oznacza to jednak automatycznego zwolnienia całego majątku. Wcześniejsze zajęcie zabezpieczające może przekształcić się w zajęcie egzekucyjne, jeżeli organ terminowo wystawi tytuł wykonawczy i zostaną spełnione wymagania ustawy.

Dlatego firmy nie powinny czekać na zakończenie kontroli. Po zajęciu majątku trzeba równolegle przeanalizować decyzję, sposób zabezpieczenia oraz wpływ blokady na płynność. Najskuteczniejsza reakcja często łączy odwołanie z wnioskiem o ograniczenie zajęcia i przedstawieniem alternatywnej formy zabezpieczenia.

Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.